Is gratis geld een goed idee?

Het basisinkomen belooft gratis geld voor iedereen en de argumenten om het in te voeren lijken erg sterk. Toch bekruipt me iedere keer als ik erover lees een onbestemd gevoel.

Het invoeren van het basisinkomen kun je vergelijk met de AOW, maar dan niet alleen voor oudere mensen, maar voor iedereen. Het idee is dat je bestaansminimum op die manier gegarandeerd is en dat je je daarover geen zorgen meer hoeft te maken. Hoewel het idee van een basisinkomen al stamt uit de jaren zeventig, wint de laatste jaren het argument terrein omdat er door robots steeds meer banen verdwijnen en hier niet zomaar een antwoord op is. Het basisinkomen zou dit probleem oplossen. Daarnaast krijgen mensen zo meer tijd om leuke dingen te doen met elkaar en dat zou maatschappelijk veel positieve gevolgen hebben. Als je artikelen en boeken van de voorstanders leest, dan lijkt het invoeren van een basisinkomen een volgende stap in de beschaving.

money-2082383_1920Persoonlijk vind ik dat de voorstanders een te optimistisch mensbeeld hebben. De gedachte is dat mensen ondanks zekerheid van inkomen niet zullen stoppen met werken. Kortdurende experimenten lijken dit te bevestigen. Maar het écht invoeren van een basisinkomen is geen kortdurend experiment. Er is nog niets bekend over hoe mensen reageren op het feit dat hun bestaansminimum tot in de oneindigheid gegarandeerd is.

Daarnaast gaan voorstanders ervan uit dat mensen met een basisinkomen meer tijd hebben voor –en ook besteden aan– hun medemens en er op deze manier een betere maatschappij komt. Alleen de weerbarstige praktijk is dat het grootste deel van de mensen met vastheid van inkomen meer gaat consumeren. In de jaren dat ik nu financieel adviseur ben zie ik dat keer op keer. Ik denk zelfs dat een basisinkomen uiteindelijk door die grotere consumptie slecht is voor het milieu.
Ook vind ik het veelzeggend dat in het geval van de AOW –die je als een soort basisinkomen kunt zien– het vraagstuk van de betaalbaarheid al jaren de politieke agenda domineert. De betaalbaarheid van het basisinkomen zou ineens geen probleem meer zijn? Uiteraard hebben de voorstanders daarover nagedacht. Alle uitkeringen kunnen bijvoorbeeld afgeschaft worden. Maar als het basisinkomen te hoog wordt, is het minder betaalbaar, valt het te laag uit, dan is het minder rechtvaardig.

Uiteindelijk zal het basisinkomen toch door middel van belastingen gefinancierd moeten worden. Het idee is dat veelverdieners dit dan moeten betalen. Maar de ervaring is dat veelverdieners of grote bedrijven juist slimme constructies maken om belasting te ontwijken. Ook kan de betaalbaarheid van “gratis geld” onder druk komen te staan vanwege een grotere immigratie. De aantrekkelijkheid om je hier te vestigen neemt toe.

Is het daarnaast een goed uitgangspunt dat mensen zomaar geld krijgen zonder tegenprestatie? De plicht tot prestatie verandert in een recht op inkomen. Ook denk ik dat een basisinkomen de solidariteit niet vergroot, maar juist verkleint. Bij verzekeringen zie ik nu al dat mensen ervan uitgaan dat je je bij schade maar had moeten verzekeren en dat het anders je eigen schuld is. Ik denk dat eenzelfde effect optreedt bij een basisinkomen. Dat je als je op de één of andere manier toch niet kunt meekomen in de maatschappij het dan des te meer je eigen schuld is. Je hoeft niet meer als individu solidair te zijn, omdat het collectief dit geregeld heeft.

Het grootschalig invoeren van gratis geld lijkt me kortom een gewaagde stap. We moeten ons afvragen of we dit echt willen.

Over André van Luijk MFP

Opleiding HBO - Bank en Verzekeringswezen / Master of Financial Planner (MFP) / Erkend Financieel Adviseur (EFA) / ondernemer Woonvisie / Belegger
Dit bericht werd geplaatst in Financieel. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s